Inhoud en opbouw van de leerlijn filosofie

De leerlijn is opgebouwd uit “kaarten”. Kenniskaarten met filosofische inhoud, gespreksvormen en werkvormen. Hieronder voor elk een toelichting.

Kenniskaarten

De leerlijn filosofie begint met een les: “Inleiding in de filosofie”. Daarna bestaat de leerlijn uit vier thema’s: (a) ethiek, (b) metafysica, (c) politieke en sociale filosofie en (d) filosofische antropologie. De thema’s kunnen door elkaar behandeld worden, maar binnen het thema zelf is er een vaste volgorde. Elk thema bestaat uit één overzichtskaart en vier onderwerpkaarten, waarbij de overzichtskaart één les omvat, de onderwerpkaarten bestaan uit twee lessen.

In de lessen komen steeds vier onderdelen terug:

  • Uitleg: een uitleg over wat het onderwerp van de les is (bijvoorbeeld: wat is ethiek?)
  • Onderzoek: waarbij actief met leerlingen naar vragen of stellingen m.b.t. het onderwerp wordt gekeken, met behulp van de werk- en gespreksvormen.
  • Voorbeeld: naar aanleiding van een voorbeeld, bijvoorbeeld een filmpje, wordt het onderwerp verder uitgediept
  • Verdieping: de verdieping is waar er extra diep op het onderwerp wordt ingegaan. Dit onderdeel is bedoeld voor de wat snellere leerling of de leerling die extra met filosofie aan de slag mag, en is in principe bedoeld voor individueel gebruik

Een overzichtskaart bestaat steeds uit uitleg, onderzoek en verdieping. Les 1 van een onderwerpkaart bestaat uit uitleg en onderzoek 1, les 2 van een onderwerpkaart bestaat uit uitleg, voorbeeld, onderzoek 2, verdieping.

De indeling van een thema ziet er dus als volgt uit:

Thema Ethiek

Overzichtskaart
–  Les 1: uitleg, onderzoek, verdieping
Onderwerp 1: rechtvaardigheid
–  Les 1: uitleg, onderzoek 1
–  Les 2: uitleg, voorbeeld, onderzoek 2, verdieping
Onderwerp 2: Hoe word je gelukkig?
–  Les 1: uitleg, onderzoek 1
–  Les 2: uitleg, voorbeeld, onderzoek 2, verdieping
Onderwerp 3: Moraliteit
–  Les 1: uitleg, onderzoek 1
–  Les 2: uitleg, voorbeeld, onderzoek 2, verdieping
Onderwerp 4: Morele dilemma’s
–  Les 1: uitleg, onderzoek 1
–  Les 2: uitleg, voorbeeld, onderzoek 2, verdieping

Bij elk onderwerp is er een handleiding voor de docent, deze vindt u onderaan de pagina in de Kinderkennisbank.

Tot slot bevat de leerlijn ook korte “uitleg-kaarten”:

  • Stromingen: hierop staat een (filosofische) stroming beschreven, zoals bijvoorbeeld het determinisme.
  • Grote denkers: hier staat van een aantal grote denkers kort beschreven wie zij waren en wat zij hebben geschreven.
  • Kernbegrippen: hier staan een aantal kernbegrippen kort uitgelegd, zoals bijvoorbeeld “moraal”.

Deze kaarten dienen als naslagwerk en korte uitleg. In de kaarten bij de thema’s zijn regelmatig links naar deze uitleg-kaarten opgenomen, waar u eventueel gebruik van kunt maken. Ook zijn deze kaarten geschikt voor individueel gebruik van de Kinderkennisbank.

Gespreksvormen

Naast de kenniskaarten zijn er didactische kaarten met gespreksvormen en werkvormen. Met gespreksvormen bedoelen we de manier waarop kinderen in de groep met elkaar in gesprek gaan over de filosofische inhoud. Als we het hebben over onderzoek doen, dan verwijzen we naar deze gespreksvormen. Het zijn: Dialoog, Discussie en Debat. De rol van de leerkracht is het organiseren en begeleiden van het onderzoek. Voor elke gespreksvorm is er een uitgebreide handleiding met uitleg en tips voor de begeleiding ervan.

Werkvormen

De werkvormen zijn bedoeld als ondersteuning van de gespreksvormen. Een deel van de werkvormen zorgt voor variatie in de gespreksvormen, een ander deel is bedoeld om specifieke gespreksvaardigheden te oefenen. Bij de dialoog horen bijvoorbeeld werkvormen om vragen stellen en doorvragen te oefenen, bij het debat zijn er oefeningen in het argumenteren en presenteren.

Een overzicht van de gespreksvormen, de werkvormen en de handleidingen vind u hier: http://kinderkennisbank.nl/docenten/