Spijt – Had ik maar….


Wat is?      Voorbeeld      Onderzoek      Verdieping      Meer weten      Test

Question 2 blauw Wat is?

Boos op jezelf

Foto 33Kiezen doen we de hele dag door. Patatje met of zonder? De rode trui of het blauwe T-shirt? Huiswerk maken of voetballen? Weglopen of slaan? En iedereen kiest wel eens verkeerd. Achteraf denk je: ik had toch beter een andere keus kunnen maken: spijt! Spijt komt altijd achteraf. Door het ene te kiezen sluit je het andere uit.

Vervelend aan spijt is dat het je eigen schuld is. Bij andere negatieve emoties zoals verdriet, teleurstelling of boosheid ligt dat anders. Die emoties kunnen buiten je schuld ontstaan maar bij spijt kan je niemand anders de schuld geven. Want jij hebt iets gedaan of juist niet gedaan. ‘Had ik die gemene opmerking maar ingeslikt’, denk je. Of ‘had ik maar een appel genomen in plaats van die roze koek’.

Spijt is emotioneel tijdreizen. Je blikt terug en denkt hoe het was geweest als je toen anders had beslist. Kleine kinderen kunnen dat nog niet. Onderzoekers uit Amerika hebben ontdekt dat spijt ergens tussen je 5de en 7de levensjaar krijg je door dat er spijt bestaat. Natuurlijk zijn kinderen wel een boos of verdrietig over iets wat ze gedaan hebben, maar ze kunnen dat nog niet vergelijken met een andere ‘zelf verzonnen’ betere uitkomst.

Spijt zie je niet of nauwelijks aan iemand. Er hoort geen vaste gezichtsuitdrukking bij. Je wordt er niet rood van of trekt je neus op. Spijt maakt je wel stilletjes en droevig, soms kun je zelfs in tranen zijn.

Spijt is een vervelend gevoel, maar wel nuttig. Het helpt je de volgende keer andere keuzes te maken. Wil je meer daarover weten, ga dan naar meer weten hieronder.

voorbeeld Voorbeelden

Het spijt, spijt, spijt me
‘Als ik dat winnende doelpunt had gescoord, dan .. Als ik niet tegen die lantaarnpaal was geknald, dan … Als ík mijn vinger had opgestoken tijdens de dolfijnenshow, dan …’ Spijt heeft alles te maken met ‘als/dan’- of ‘had-ik-maar’-gedachten. In de psychologie heet dat ‘counterfactual thinking’. Dat betekent letterlijk: tegen de feiten in denken.

Spijt komt vaak voor bij het maken van keuzes. Je kiest de linkerhand in plaats van de rechterhand bij het verloten van snoep. Je hebt de blauwe broek gekozen, maar thuis blijkt je beige truitje er niet goed op te staan. Je mocht een film uitkiezen, maar achteraf denk je dat de andere leuker was gewest. Allemaal keuzespijt.

Je kunt ook spijt hebben omdat je onaardig of zelfs gemeen tegen iemand bent geweest. Je wilde niet dat je zusje meespeelde, of je koos in plaats van je beste vriend die grote jongen in je team bij het basketballen. Later heb je er een rotgevoel over. Dat heet sociale spijt. Er bestaat zelfs een tv-programma over. Dat heet ‘Het spijt me’. Mensen vertellen dat ze een fout hebben gedaan en brengen een bloemetje aan een vriend of familielid omdat ze het weer goed willen maken. Foto 34

Er is ook ‘officiële spijt’. Mensen hebben in hun werk een fout gemaakt en bieden hun excuses daarvoor aan. Zo bood minister-president Rutte zijn excuses aan de minister-president van Curaçao . Hij had gezegd dat zijn vrienden op de Nederlandse Antillen “heel blij” zijn met het feest van Sinterklaas, omdat zij hun gezichten niet hoeven te schminken. Omdat veel Antillianen Zwarte Piet een teken van discriminatie vinden, waren ze beledigd. Daarom zij Rutte: sorry, dat had ik niet zo moeten zeggen.

Soms bieden presidenten excuses aan voor dingen die zij zelf niet fout hebben gedaan, maar hun land wel. Ze voelen zich er als minister of president verantwoordelijk voor. Zo bood de Duitse president in 2013 excuses aan de Franse president voor de dood van 642 mensen uit het Franse dorpje Oradour-sur-Glane in de Tweede Wereldoorlog. “Het was een barbaarse misdaad”, zei Joachim Gauck.

zoek-verdieping oranje Onderzoek

Postcodeloterij = spijtloterij
Ken je de postcodeloterij? Als je meedoet met deze loterij, is je postcode je lot. Als er een prijs valt op een lot winnen dus alle mensen in een buurt die meedoen. Als je niet hebt betaald en meegedaan winnen een hoop buren wel, maar jij niet. De postcodeloterij is daarom een oneerlijke loterij, vinden onderzoekers van de Universiteit van Tilburg. Het is een spijtloterij! Het is de enige loterij waarbij je weet dat ALS je mee had gespeeld, je had gewonnen.

Foto 35

Veel mensen doen daarom mee. Ze willen niet als enige niet winnen, want dan zouden ze grote spijt hebben. Alle buren staan te jubelen, maar jij niet. In feite maakt de loterij zo misbruik van het spijtgevoel. Je zou het ‘emotionele chantage’ kunnen noemen. Je ‘moet’ een lot kopen om geen spijt te krijgen.

Er zijn meer reclamemakers die inspelen op het spijtgevoel. In de uitverkoop zie je vaak ‘Op = op!’ staan. Eigenlijk een rare overbodige kreet want natuurlijk is iets op als het op is. Dat weet iedereen. Wat de reclamemakers bedoelen: kom snel want anders heb je straks spijt. Dan ben je te laat.

zoek-verdieping rood Verdieping

KinderspijtFoto 36
Volwassenen hebben vooral spijt van de dingen die ze niet gedaan hebben. ‘Had ik maar doorgeleerd’, ‘Had ik meer moeite gedaan om dat meisje te veroveren’, of ‘Was ik toen maar in het buitenland gaan wonen’. Zo denken volwassenen op latere leeftijd met spijt terug. Bijna alle volwassenen kennen zo’n spijtgevoel. Ze praten er niet graag over, want het voelt alsof ze gefaald hebben. Ze hebben immers een fout gemaakt die ze niet meer kunnen terugdraaien.

Kinderen hebben vooral spijt van de dingen die ze wel gedaan hebben. Het computerspelletje dat ze kozen was toch niet zo leuk, of ze kozen bij gym voor het verliezende team. Spijt gaat bij kinderen bijna altijd over kleine dingen die ze verkeerd hebben gekozen omdat ze nog niet veel grote beslissingen hebben genomen in hun leven.

Maar dat kan ook anders zijn. Ken je de film Spijt! naar het boek van Carry Slee? De tieners in de film maken schokkende dingen mee. En zoals de titel al zegt speelt spijt een grote rol in de film. Ga kijken als je de kans krijgt. Hier kun je de trailer bekijken.

Wat je kunt leren van het verschil in spijt tussen volwassenen en kinderen is dat wanneer jij twijfelt, omdat je iets graag wilt doen, maar niet zeker weet wat het gevolg zal zijn: gewoon doen! (tenzij het natuurlijk gevaarlijk is of strafbaar) Dan heb je later minder spijt van de dingen die niet gedaan hebt. Jij hebt het immers geprobeerd!

Meer weten Information

Spijt is goed

Foto 37Het lijkt alsof mensen graag spijt hebben. Uit onderzoek blijkt namelijk dat we vaker bedenken hoe iets beter had gekund (meer spijtgevoel) dan hoe het erger had gekund (minder spijtgevoel). Waarom maken we het onszelf zo moeilijk?

Misschien is een leven zonder spijt wel prettiger, maar niet zinvoller. We leren namelijk van spijt. Omdat spijt emotioneel pijn doet, willen we dat gevoel voorkomen. En dat maakt dat we beter nadenken over keuzes. Wat is er precies misgegaan? Waarom deed ik dat eigenlijk? Had het ook anders gekund? Zonder spijt zouden we niks leren. Pas als je precies snapt hoe iets zit, weet je hoe je het de volgende keer kunt voorkomen. Een ezel stoot zich geen tweemaal aan dezelfde steen! Voortaan denk je beter na over een nieuw computerspel of spijkerbroek, je vriendin afkatten of een nare opmerking er uit flappen.

 ATest

Hoe spijtgevoelig ben jij?
Om te kunnen testen hoe gevoelig iemand is voor spijt heeft de Amerikaanse psycholoog Barry Schwartz een soort spijtschaal* bedacht. Wil jij weten hoe spijtgevoelig je bent, beantwoordt dan de volgende vijf vragen.

Doe de test.

Ga verder naar ‘Geluk – In de wolken‘.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s