Schaamte – Ik schaam me dood


Wat is?      Voorbeeld      Onderzoek      Verdieping      Meer weten?

Question 2 blauw Wat is?

Voor schut
Je moet een spreekbeurt houden voor de klas. En dan gebeurt het. Midden in je verhaal laat je een hele harde scheet. Hoe voel je je dan?

Je schaamt je rot! Dit is zo ongeveer het laatste wat je zou willen. Je voelt je voor gek staan, voor schut. Wat zullen ze wel niet van je denken?

Foto 44Schaamte is een rotgevoel. Bij schaamte wil je het liefst door de grond zakken, wegkruipen in een klein hoekje of heel hard wegrennen. Het is bijna letterlijk pijnlijk. Je bent bang dat mensen je uitlachen, je stom of dom vinden. Sommige mensen gaan ook blozen als ze zich schamen, hun wangen kleuren rood. Niet fijn, want daar kunnen ze zich dan ook weer voor schamen. Maar mensen kunnen ook heel boos worden van schaamte, zelfs agressief. In plaats van stilletjes weg te lopen als ze een rode kaart krijgen van de scheidsrechter voor een gemene overtreding, zetten ze een grote mond op. Of nog erger: ze vliegen hem aan.

Net als bij spijt draait het bij schaamte om iets wat je niet wou. Maar niet bij alles waar je spijt van hebt, voel je ook schaamte. Spijt kun je hebben als je het klassenfeest hebt gemist waar al je klasgenoten de volgende dag over praten omdat het zo gezellig was. Maar daar hoef je je niet voor te schamen. Schaamte voel je alleen als wat er gebeurd is jou ‘voor schut’ zet. Je voelt je slecht over jezelf. Anderen zagen je zoals je niet wilt zijn. Je zelfbeeld heeft een deuk gekregen.

voorbeeldVoorbeelden 

Puistjes en scheten
De een schaamt zich nergens voor. De ander vindt het heel belangrijk wat mensen vinden of denken. Waar schaam jij je voor?

  •  Een boer of scheet?
  • Puberpuistjes?
  • Openstaande gulp?
  • De cowboylaarzen van je vader?Foto 45
  • Een eigen goal maken?
  • Je buitenboordbeugel?
  • Struikelen, uitglijden?
  • Je blote lijf?
  • Vergeten door te trekken?
  • Je ouderwetse mobieltje?

Bedenk dat niet alle schaamte terecht is. Je schamen voor dingen waar je niets aan kan doen, is niet nodig. Schaam jij je voor die flaporen? Voor weer een onvoldoende? Moet je die oude spijkerbroeken van je neef dragen? Grote kans dat anderen vooral een vrolijk gezicht zien en een leuke klasgenoot met een eigenwijze smaak. Schaamte moet je niet voortdurend vertellen dat je niet goed genoeg bent. Iedereen mag er zijn met zijn eigen voorkeuren. Durf jezelf te laten zien!

zoek-verdieping oranje Onderzoek

Aardiger door schaamte
Schaamte is een rotgevoel. Tilburgse psychologen noemen het een negatieve emotie met positief effect. Waarom? Schaamte zet mensen aan tot beter gedrag. Schaamte zorgt ervoor dat je je ‘fout’ probeert te verbeteren. Laat je een scheet voor de klas, dan schrik je. Je stamelt: sorry, sorry, en je krijgt misschien een knalrood hoofd. Zo zien anderen dat je weldegelijk weet hoe het hoort. Ze denken: dat ging vast en zeker per ongeluk, zoiets kan iedereen overkomen.

Dat schaamte nuttig is, is nog helemaal niet zo lang duidelijk. Tilburgse onderzoekers lieten in 2008 voor het eerst in experimenten zien dat schaamte ervoor zorgt dat je meer rekening gaat houden met anderen. Onderzoekster Ilona de Hooge liet studenten een soort quiz spelen. De studenten beantwoordden de quizvragen apart (in hun eentje achter een computerscherm), maar vormden toch samen met twee anderen een team. Na afloop van de quiz, kreeg de helft van de studenten te horen dat ze erg slecht hadden gescoord voor het team, ver beneden het gemiddelde. De andere helft werd verteld dat ze gemiddeld hadden gescoord. Dat was niet zo, de onderzoekers zeiden het ongeacht de werkelijke uitslag. Vervolgens gingen alle studenten een spel spelen achter hun computer waarbij ze weer een team vormden met dezelfde mensen. Het geld dat ze in het spel wonnen, mochten ze verdelen over de groep. Wat bleek? De studenten die te horen hadden gekregen dat ze bij de quiz slecht hadden gescoord deelden méér geld met hun medespelers. Ze hielden minder voor zichzelf.

Foto 46Als je je schaamt, probeer je dus wat goed te maken!
Blaas je een valse noot tijdens een optreden van je orkest en draaien alle hoofden jouw kant op, dan wil je het liefst door de grond zakken. Maar dat gaat niet, dus doe je extra je best om de rest foutloos te spelen.

zoek-verdieping rood Verdieping

Jong geleerd
Kleine kinderen schamen zich nog niet. Sommigen gaan krijsend midden in de supermarkt op de grond liggen trappelen van woede als papa geen koekjes koopt. Dat komt omdat je eerst een zelfbeeld moet hebben. Eerst moet je bedenken dat je niet verwend wil lijken, maar cool. Bij welke leeftijd dat precies gebeurt, is niet duidelijk. Sommige psychologen denken dat kinderen van 1 of 2 jaar zich al kunnen schamen, anderen denken pas bij 6 of 7 jaar.

Jonge kinderen schamen zich vooral tegenover hun ouders. Zij leren kinderen immers wat normaal is en wat niet, wat hoort en wat niet hoort. Dat verandert in de puberteit. Dan schamen kinderen zich vooral tegenover hun vrienden, de groep waar ze graag bij willen horen. Schaamte om anders te zijn, kan zo groot zijn dat je een ‘meeloper’ wordt. Je doet dingen die je zelf eigenlijk niet goed vindt, maar je wilt graag bij je groepje blijven horen en geen sukkel of watje zijn.

Schaamte zorgt ervoor dat je voldoet aan de heersende normen. Dat je je ‘gedraagt’. Maar schaamte doet meer.

Information Meer weten

Schandpaal
Schaamte is zo’n naar gevoel dat het soms wordt gebruikt om mensen te straffen. Iemand die iets verkeerd doet, wordt opzettelijk vernederd, zodat hij zich enorm gaat schamen. De middeleeuwse schandpaal was zo’n strafmiddel. De ‘paal’ (een plank met gaten voor je hoofd en handen) stond meestal op een drukke markt. Een dief of herrieschopper werd er in vastgemaakt en voorbijgangers mochten hem of haar bekogelen met rot fruit, bespugen en uitschelden.Foto 47

Het spreekwoord ‘aan de schandpaal nagelen’ bestaat nog. Het betekent nu dat iemand je openlijk bespot of beschuldigd. Bijvoorbeeld in de krant, op tv of op je facebookpagina.

En nog steeds wordt schaamte gebruikt als strafmiddel. Zo zet de politie soms filmpjes of foto’s van misdadigers op internet. In Amerika werken gevangenen soms op straat of in parken. Je kunt ze herkennen aan hun kleding, soms hebben ze zelfs voetkettingen om.

Ga verder naar ‘Verliefd – Vlinders in je buik‘.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s