Aangeleerd

Wat is?      Voorbeeld      Onderzoek      Verdieping

Question 2 blauw Wat is?

Ontroerde baby
Sommige emoties leer je. Baby’s kunnen boos zijn, verdrietig of bang. Maar heb je wel eens een jaloerse baby gezien of een baby die zich schaamt? Spijt, jaloezie, schaamte, schuld, heimwee en medelijden zijn ingewikkelde emoties. Wetenschappers noemen het complexe emoties. Je moet ze ontwikkelen. Kleine kinderen schamen zich bijvoorbeeld niet om in de trein luid te vragen: ‘Papa, waarom heeft die meneer zo’n grote neus?’ Grote kinderen zullen zo’n vraag waarschijnlijk eerder fluisteren, of wachten met hun vraag totdat de man weg is.

Foto 18Waarom? De man zou bijvoorbeeld wel eens boos kunnen worden. En een ouder kind beseft dat de man zelf misschien ook niet zo blij is met zijn grote neus. Misschien schaamt hij zich er wel voor. Dat je zo’n vraag niet door de bus roept, is iets wat je leert van je ouders, de juf op school of je oudere broer of zus. Ze vertellen je dat het niet aardig is om zoiets hardop te zeggen en dat je het daarom niet moet doen. Misschien doe je het dan eerst niet omdat je weet dat je vader of moeder boos wordt, later vind je zelf wellicht ook dat het niet hoort.

Wat je wel en niet kunt zeggen, hangt ook af van de gewoonten in een land, van de cultuur. In Nederland kun je je neus snuiten in de bus, maar in Turkije vinden ze dat echt niet kunnen. In China is rochelen en spugen op straat vrij gewoon. Hier vinden de meeste mensen dat erg vies. Dus waar je je precies voor schaamt, is vaak ook een kwestie van cultuur en opvoeding.

Baby’s kennen nog geen spijt of schaamte omdat het ingewikkelde emoties zijn die je moet leren. Maar kijk eens naar deze bijzondere baby. Ze lijkt echt ontroerd te raken bij het zingen van haar moeder. Hoe dat kan? Voorlopig is het een raadsel!

voorbeeld Voorbeeld

Trots, spijt, heimwee, ..
Complexe emoties: spijt, jaloezie, schaamte, trots, heimwee, …

Nog complexere emoties: sympathie, medelijden, plaatsvervangende schaamte,….

Snap jij het verschil? Waarom is medelijden een ingewikkeldere emotie dan jaloezie? Denk je het te weten, klik dan hieronder en kijk of je antwoord goed of fout is.

Ik wil het antwoord zien!

zoek-verdieping oranje Onderzoek


Plaatsvervangende schaamte
Je vergat de wc-deur op slot te doen of je gulp blijkt open te staan bij je spreekbeurt. Om je rot te schamen natuurlijk. Dat gevoel dat je door de grond kan zakken, heeft iedereen wel eens. Maar heb jij je ook je wel eens geschaamd voor een ander? Dat je je schaamt voor die ene jurk van je moeder? Voor dat stomme grapje van je vader? Of voor de driftbui van een vriend? Dat heet plaatsvervangende schaamte. Het is een geweldig ingewikkelde emotie. Jij doet zelf niets fout of stoms. Maar omdat iemand anders dat doet, schaam jij je toch.

Waarom doen we dat? De Tilburgse psycholoog Stephanie Welten onderzoekt het en denkt dat er twee redenen voor kunnen zijn. We schamen ons vooral voor mensen waar we bij horen. Voor een familielid, een vriend of voor een clubgenoot. We denken dat het vreemde gedrag van die persoon op onszelf ‘afstraalt’. Dat anderen denken: ‘zo’n rare moeder dan zal hij zelf ook wel niet cool zijn’. Als je je voor iemand schaamt, ben je bang dat mensen jou raar vinden omdat je bij die ander hoort. Foto 19

Maar ook voor een wildvreemde kunnen we ons schamen. Denk aan iemand die absoluut niet kan dansen, maar stoer en vol hoop voor de camera’s gaat staan bij So you think you can dance. Lig jij dubbel van het lachen? Of sla je je handen voor je gezicht? Welten denkt dat het laatste gebeurt wanneer je jezelf verplaatst in die persoon. Je voelt hoe jij je zou voelen in die situatie.

Waarom voelen mensen plaatsvervangende schaamte? Door je in te beelden hoe het voelt, voorkom je misschien dat jij het ooit zelf zou doen. Je zou je immers rot schamen! Het schaamtegevoel zet je ook aan om anderen te corrigeren. Je zegt tegen je vriend: ‘Als je nog eens zo doet, dan ben ik niet langer jouw vriend.’

 

zoek-verdieping rood Verdieping

Nooit boos zijn

  • Inuit (‘eskimo’s’) zijn nooit boos
  • Japanners zijn nooit verdrietig
  • Chinezen lachen je keihard uit

 Waar? Of niet waar?

Eeuwenlang hebben mensen gedacht dat Afrikanen, Chinezen en Europeanen andere emoties hadden. Ze dachten dat emoties op taal leken en dat mensen net als in hun taal ook in emoties verschilden. De bioloog Charles Darwin (1809-1882), bekend van de evolutietheorie, was een van de eerste die daar anders over dacht. Hij vroeg reizigers, emigranten en missionarissen bij hun vertrek uit Engeland hem een brief te sturen wanneer ze een tijdje in hun nieuwe land woonden. Daarin moesten ze beschrijven of tekenen hoe mensen hun emoties uiten zoals verdriet. Uit al zijn brieven concludeerde Darwin dat mensen juist erg veel op elkaar lijken als het om emoties gaat.

Later bewezen wetenschappers zoals Paul Ekman dat mensen zes basisemoties delen (zie ’aangeboren’), maar dat er ook verschillen zijn in het uiten en beleven van emoties. Zo laten Japanners hun emoties bijna nooit zien in hun gezicht, terwijl Italianen hun emoties ‘overdrijven’. En in Thailand zie je mensen heel vaak glimlachen. Hoe komt dat nou? Waar komen die verschillen vandaan?

Mensen worden alleen emotioneel als iets belangrijk voor ze is. En mensen in andere culturen vinden soms andere dingen belangrijk. Daarom kunnen in het ene land bepaalde gebeurtenissen tot heftige gevoelens leiden, terwijl dat in een ander land niet zo is. Bovendien heeft elk land eigen ‘regels’ over welke emoties je wel of niet aan anderen mag laten zien. Een paar voorbeelden:

  • In Arabische landen is het heel gewoon dat mannen hun vriendschap tonen door elkaar te omarmen, aan te raken én kussen. Zoenende vrienden? Dat vindt de gemiddelde Nederlander wat vreemd. Terwijl vriendinnen dat wel doen als ze elkaar groeten.
  • Nederlanders zeggen snel en direct wat we van iets of iemand vinden. We noemen dat open zijn. Maar Belgen vinden dat al snel brutaal, schreeuwerig en ongepast.
  • Japanse kinderen leren van hun ouders dat je anderen niet moet lastig vallen met je emoties. Keihard lachen of huilen? Dat wordt je afgeleerd.
  • Val je in China van de trap? Dan zullen omstanders luid lachen. Haha, wat dom. Pas dan helpen ze je. Jij vindt dat wellicht heel onaardig. Voor hen hoort het zo.

Foto 20Inuit (‘eskimo’s’) zijn nooit boos, wordt er gezegd. Het volk uit Groenland en Canada staat er om bekend dat ze altijd verstandig en rustig zijn. Onderzoekster Jean Briggs leefde maandenlang tussen de Inuit om te onderzoeken of dat waar is. Want als de Inuit geen boosheid kennen dan is het toch geen basisemotie zoals wetenschappers nu denken (zie ‘aangeboren’).

De Inuit leven in kleine groepen, vaak in heel moeilijke situaties. Soms is het maandenlang ijskoud en is er niet veel te eten. Ze zijn daarom erg afhankelijk van elkaar; ze moeten elkaar helpen om te overleven. Soms dwingt de kou hen om wekenlang in een kleine iglo te leven. Er is geen privacy; je kunt nooit even alleen zijn. Jean Briggs ontdekte dat de Inuit –net als alle andere mensen- wel eens boos worden en geïrriteerd. Zeker als je zo dicht op elkaar zit. Maar in de iglo zijn woede-uitbarstingen of zelfs maar onvriendelijkheid verboden. Dat wordt al heel vroeg aangeleerd omdat de Inuit zo afhankelijk van elkaar zijn. Ze moeten elkaar altijd helpen, dat is een kwestie van leven of dood. Wie woedend is, gaat buiten in de sneeuw stampvoeten. Maar alleen wanneer dat kan.

Ga verder naar ‘Lichaamstaal’.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s